Bij wedstrijden in Tokyo en Parijs viel iets op aan de tv-uitzendingen die ook in Nederland gevolgd werden. De turnonderdelen kregen meer kijktijd dan in voorgaande decennia, en de waarderingscijfers bij jonge kijkers schoten omhoog. Iets wat lange tijd een nichesport was bij ons, kwam plotseling op het netvlies van een hele generatie. Inschrijvingen bij turnverenigingen volgden, soms verdubbelden ze binnen een seizoen, met name in de leeftijdsgroep tussen acht en zestien jaar.
Daarnaast is er een tweede beweging die ermee samenhangt. Acrobatiek, freerunning en street-gymnastics zijn de afgelopen jaren breed bekend geworden via sociale media, en specifiek via filmpjes waarop iemand een spectaculaire beweging op een onverwachte plek uitvoert. Voor wie ernaar kijkt is dat indrukwekkend; voor wie het wil leren is de vraag opeens hoe je dat in een veilige omgeving traint.
Waarom de zachte ondergrond cruciaal is
Het verschil tussen leren en gewond raken zit in deze disciplines vaak in de ondergrond. Een grasveld lijkt zacht maar zit vol oneffenheden en geeft onvoldoende terugveer. Een sportzaal heeft houten vloeren die voor turnen ongeschikt zijn zonder bescherming. Een eigen tuin of opslagruimte is meestal nog steeds te hard. Wat in elke serieuze trainingsomgeving sinds enkele jaren standaard wordt, is een ondergrond die met lucht is gevuld en die elke impact deels absorbeert en deels terug geeft.
Het opmerkelijke aan een opgeblazen trainingsmat is dat de eigenschappen schaalbaar zijn. Een lichte druk wordt zacht opgevangen, een sterke neerwaartse beweging krijgt nog steeds genoeg ondersteuning om gewrichten te ontzien. Voor het oefenen van technieken die je net kunt, betekent dat een veiliger leeromgeving en daardoor sneller progressie. Airtracks worden om die reden inmiddels op grote schaal gebruikt in turnverenigingen, vechtsporten en freerunscholen. Voor thuisgebruik zijn modellen verkrijgbaar die zich na de training laten oprollen en in een hoek opbergen.
Wat onderzoek over leren in fysieke sporten zegt
Een belangrijk onderdeel van leren in fysieke sporten is wat sportwetenschappers de bereidheid tot herhaling noemen. Een beweging die je 30 keer hebt gedaan beheers je niet, maar een beweging die je 3000 keer hebt gedaan kun je in elk denkbaar moment. Het maakt voor het leertraject van een sporter een wereld van verschil hoe vaak hij of zij bereid is een beweging te herhalen. En die bereidheid hangt direct samen met hoe pijnlijk het is om de beweging mis te doen.
Op een harde mat na een vroege misser stoppen kinderen vaak met experimenteren. Op een zachte mat blijven ze het proberen, ook als het de eerste keren mislukt. Wat onderzoek aantoont is dat juist die volharding het verschil maakt in welke kinderen op latere leeftijd vaardig worden in een bepaalde discipline. Dat is geen kwestie van talent maar van mogelijkheden om veilig te oefenen.
Veel meer disciplines profiteren mee
Hoewel turnen en acrobatiek de meest zichtbare gebruikers zijn van deze ondergronden, zijn er meer disciplines die er voordeel uit halen. Vechtsporten gebruiken ze om valbreken te trainen zonder de gewrichten van adolescenten te belasten. Cheerleading-groepen trainen er hun tilbewegingen op. Dans-, capoeira- en breakdancegroepen werken er hun moeilijkste figuren mee in. Zelfs sprongtechnieken voor atletiek worden er steeds vaker op getraind, omdat de zachte landing meer herhalingen per training mogelijk maakt.
Wat al deze disciplines gemeen hebben is dat ze om vaardigheidsverwerving vragen die niet via theorie loopt maar via lichaamservaring. Je leert het door het te doen, en de leersnelheid bepaalt hoeveel keer per uur je het kunt doen. Een ondergrond die helpt om dat aantal omhoog te brengen, is daarmee meer dan alleen comfort. Het is een instrument voor de leersnelheid zelf.
Een sport die langzaam thuis komt
Voor de meeste kinderen die thuis willen oefenen was dit type training tot voor kort onbereikbaar. Verenigingen zijn maar twee of drie avonden per week beschikbaar, en wie meer wilde oefenen had geen geschikte plek. Daar is in een paar jaar verandering in gekomen. De prijzen van een goede trainingsmat voor thuis zijn naar een bereik gezakt dat voor veel huishoudens haalbaar is. Een ouder die zijn enthousiaste turnkind thuis een paar uur extra wil laten oefenen kan dat tegenwoordig met goede uitrusting.
Wat als bijvangst meekomt is dat ook de ouders zelf, broers en zussen en vriendjes vaker meedoen. Een uitgerolde mat in de tuin trekt aandacht. Een rondje koprollen, een handstand, een paar simpele sprongoefeningen: het wordt voor iedereen in de buurt aanleiding om mee te bewegen. En dat is misschien wel het grootste resultaat van deze opmars. Niet alleen het ene kind dat aan een serieuze sport doet, maar een hele groep mensen rond hem heen die opeens ook weer aan het bewegen is.
